Van Fabrieken naar Diensten

Heb je wel eens nagedacht over waar je kleding vandaan komt? Of wie de app op je telefoon heeft gemaakt? Elke dag gebruik je spullen en diensten van verschillende bedrijven. De ene persoon werkt bij een landbouw-bedrijf en de andere in een ziekenhuis. Al deze verschillende soorten werk noemen we de economie. Vroeger zag Nederland er heel anders uit dan nu. Er stonden overal grote fabrieken met rokende schoorstenen. Tegenwoordig werken de meeste mensen op een kantoor of in een winkel. In dit verhaal ontdek je hoe Nederland door de jaren heen is veranderd.

De Primaire Sector: Uit de Natuur

Voordat we spullen kunnen maken in een fabriek, hebben we materialen nodig. Dit noemen we de primaire sector. Deze sector haalt grondstoffen rechtstreeks uit de natuur. Denk aan de boer die graan verbouwt op het land, een visser op zee, of een mijnwerker die ijzererts uit de grond haalt. Zonder deze harde werkers en de materialen die zij leveren, kan de rest van de economie helemaal niets beginnen!

Wat is industrie en wat zijn diensten?

In de economie verdelen we bedrijven in groepen. Deze groepen noemen we sectoren. Behalve de primaire sector, zijn er nog twee belangrijke groepen die je moet kennen:

De industrie hoort bij de secundaire sector. Hier maken fabrieken producten van de grondstoffen uit de primaire sector. Een fabriek maakt bijvoorbeeld van ijzer en plastic een auto. Of een bedrijf maakt van melk lekkere kaas. In de industrie maken mensen dus echt iets wat je kunt vasthouden.

De dienstverlening hoort bij de tertiaire sector. Deze bedrijven maken geen spullen, maar zij helpen mensen. Denk aan een kapper die je haar knipt of een ober die je eten brengt in een restaurant. Ook de buschauffeur en de bank horen bij de dienstverlening.

Commercieel of niet-commercieel?

Bedrijven hebben verschillende doelen. We maken een verschil tussen commerciële en niet-commerciële organisaties.

• Commerciële bedrijven: Deze bedrijven willen winst maken. Winst betekent dat het bedrijf meer geld verdient dan het uitgeeft. Voorbeelden zijn winkels, webshops en bioscopen.
• Niet-commerciële organisaties: Deze organisaties willen geen winst maken. Zij hebben een ander doel, namelijk het maatschappelijk belang (wat goed is voor de samenleving). Waarom koop je eigenlijk geen 'abonnement' op de politie? Omdat veiligheid voor iedereen belangrijk is, of je nu rijk of arm bent. Daarom betalen we hier met zijn allen aan mee via belastingen. Voorbeelden zijn scholen, ziekenhuizen, de politie en de brandweer (ook wel de quartaire sector genoemd).

Waarom is Nederland een dienstenland?

Vroeger werkten de meeste mensen in de landbouw of in fabrieken. Dat veranderde tijdens de industriële revolutie toen machines het zware werk overnamen.

Tegenwoordig werkt ongeveer 80% van alle Nederlanders in de dienstverlening. Maar waarom is juist Nederland zo'n sterke diensteneconomie geworden? Dat heeft twee belangrijke redenen:

• De Poort naar Europa: Dankzij de haven van Rotterdam en luchthaven Schiphol ligt Nederland op een perfecte plek voor handel. We zijn ontzettend goed geworden in logistiek (vervoer en distributie).
• Hoog Opleidingsniveau: We hebben in Nederland erg goed onderwijs. Veel mensen zijn opgeleid om te werken met complexe computersystemen, in de techniek, geldzaken of in de gezondheidszorg.

Bekende Nederlandse bedrijven

Ondanks dat we een klein land zijn, hebben we veel wereldberoemde bedrijven:

• Albert Heijn (Ahold Delhaize): Onze grootste werkgever. Zij verkopen eten en drinken in supermarkten.
• ASML: Dit bedrijf uit Veldhoven is het meest waardevolle bedrijf van Europa. Zij maken peperdure machines die piepkleine onderdelen voor computerchips maken.
• Philips: Vroeger maakten zij gloeilampen. Nu richten zij zich bijna helemaal op medische apparaten voor ziekenhuizen.
• PostNL: Dit logistieke bedrijf zorgt ervoor dat pakketjes veilig bij je thuis komen.

De Keerzijde: Verdwijnende Fabrieken

Soms gaat een fabriek dicht. Dit gebeurt vaak door offshoring: het verplaatsen van de fabriek naar het buitenland omdat de lonen daar veel lager zijn.

Dit roept wel belangrijke vragen op over ethiek (wat is goed en fout?). Een kledingstuk wordt misschien goedkoper voor ons in de winkel, maar fabrieksarbeiders in arme landen hebben soms slechte werkomstandigheden en krijgen heel weinig betaald. Bovendien moet die kleding daarna met grote, vervuilende schepen de halve wereld over varen. Is dat product dan écht goedkoop, of betalen we eigenlijk een verborgen prijs met ons milieu en de gezondheid van mensen daar?